ช่วงนี้มีคำถามเข้ามาในคลินิกนักท่องเที่ยวของเรามากขึ้นครับว่า เราควรฉีดวัคซีนป้องกันไข้เลือดออกชนิดใหม่หรือไม่ เพราะในปีนี้ ประเทศไทยมีวัคซีนไข้เลือดออกตัวที่สองที่ขึ้นทะเบียน มีชื่อการค้าว่า QDenga® หรือชื่อทางเทคนิคว่า TAK-003

คำถามว่า “ควรฉีดวัคซีนไข้เลือดออกดีไหม” ดูเหมือนเป็นคำถามง่าย ๆ แต่ในความจริงแล้วต้องพิจารณาหลายประเด็น ทั้งประวัติการติดเชื้อเดิม อายุ ความเสี่ยง ผลข้างเคียง จำนวนเข็ม ราคา และข้อห้ามใช้ของวัคซีนแต่ละชนิด

ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับโรคไข้เลือดออก

เมื่อเราพูดถึงไข้เลือดออกในที่นี้ เราหมายถึงไข้เลือดออกจากเชื้อไวรัสเดงกี ซึ่งเป็นไข้เลือดออกที่พบได้ในประเทศไทยและหลายประเทศเขตร้อน วัคซีนไข้เลือดออกเดงกีไม่สามารถป้องกันโรคไข้เลือดออกชนิดอื่น เช่น ไข้เหลือง หรืออีโบลา ได้

เชื้อไวรัสเดงกีมี 4 สายพันธุ์ คือ DEN1, DEN2, DEN3 และ DEN4 โดยทั่วไปเชื่อว่าเมื่อคนหนึ่งติดเชื้อสายพันธุ์ใดสายพันธุ์หนึ่งแล้ว จะมีภูมิคุ้มกันต่อสายพันธุ์นั้นไปได้นาน แต่ยังสามารถติดเชื้อสายพันธุ์อื่นในภายหลังได้

โรคไข้เลือดออกมีความรุนแรงแตกต่างกันมาก ตั้งแต่ติดเชื้อโดยไม่มีอาการ ไข้เล็กน้อย ไข้สูง เกล็ดเลือดต่ำ มีเลือดออก จนถึงภาวะช็อกและเสียชีวิตได้ แม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะหายได้ด้วยการรักษาประคับประคอง แต่ความยากคือเราไม่สามารถคาดการณ์ได้เสมอว่าใครจะมีอาการรุนแรง

การติดเชื้อเดงกีครั้งหลัง ๆ จากเชื้อคนละสายพันธุ์ อาจสัมพันธ์กับอาการที่รุนแรงขึ้นได้ ดังนั้นวัคซีนไข้เลือดออกจึงควรออกแบบให้กระตุ้นภูมิคุ้มกันต่อเชื้อทั้ง 4 สายพันธุ์พร้อมกัน ซึ่งเป็นความท้าทายสำคัญของการพัฒนาวัคซีนไข้เลือดออก

ถึงแม้จะมีวัคซีนแล้ว การป้องกันยุงกัดและการทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงยังคงเป็นวิธีป้องกันโรคไข้เลือดออกที่สำคัญที่สุด

วัคซีนไข้เลือดออกที่มีในประเทศไทย

ปัจจุบันประเทศไทยมีวัคซีนไข้เลือดออกที่ขึ้นทะเบียนแล้ว 2 ชนิด ได้แก่ CYD-TDV หรือ Dengvaxia® และ TAK-003 หรือ QDenga® วัคซีนทั้งสองชนิดผ่านการศึกษาวิจัยด้านประสิทธิภาพและความปลอดภัย และมีการขึ้นทะเบียนใช้ในหลายประเทศ

วัคซีน CYD-TDV หรือ Dengvaxia®

Dengvaxia® เป็นวัคซีนลูกผสมชนิดเชื้อเป็นที่ทำให้อ่อนฤทธิ์แล้ว ชื่อทางเทคนิคคือ CYD-TDV โดยใช้แกนกลางจากไวรัสไข้เหลือง และมีส่วนประกอบของไวรัสเดงกีทั้ง 4 สายพันธุ์

ประสิทธิภาพโดยรวมในการป้องกันโรคในเด็กอายุ 9 ปีขึ้นไปและผู้ใหญ่อยู่ที่ประมาณ 65.6% และสามารถลดการเกิดโรครุนแรงหรือลดการนอนโรงพยาบาลได้

ข้อสำคัญคือ วัคซีน Dengvaxia® แนะนำให้ใช้ในผู้ที่เคยติดเชื้อไข้เลือดออกมาก่อนเท่านั้น เนื่องจากอาจเพิ่มความเสี่ยงของไข้เลือดออกที่รุนแรงในผู้ที่ไม่เคยติดเชื้อมาก่อน หากไม่แน่ใจ แพทย์อาจพิจารณาตรวจเลือดเพื่อประเมินประวัติการติดเชื้อเดิม

Dengvaxia® ฉีดทั้งหมด 3 เข็ม ที่เดือน 0, 6 และ 12 เดือน ใช้ได้ในช่วงอายุที่กำหนดตามข้อบ่งชี้ ผลข้างเคียงโดยทั่วไปไม่รุนแรง เช่น ไข้ ปวด บวม หรือเจ็บบริเวณที่ฉีด

วัคซีน TAK-003 หรือ QDenga®

QDenga® ผลิตโดยบริษัท Takeda ชื่อทางเทคนิคคือ TAK-003 เป็นวัคซีนเชื้อเป็นที่ทำให้อ่อนฤทธิ์แล้ว โดยใช้ไวรัสเดงกีสายพันธุ์ที่ 2 เป็นแกนกลาง และมีองค์ประกอบของไวรัสเดงกีทั้ง 4 สายพันธุ์

จากการศึกษาพบว่า QDenga® มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคในช่วงแรกประมาณ 80% และลดการนอนโรงพยาบาลได้ประมาณ 90% เมื่อติดตามระยะยาว ประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้ออาจลดลงบ้าง แต่ยังคงประสิทธิภาพในการลดความรุนแรงของโรคได้ดี

วัคซีนชนิดนี้สามารถใช้ได้ทั้งในผู้ที่เคยติดเชื้อไข้เลือดออกมาก่อนและผู้ที่ไม่เคยติดเชื้อมาก่อน โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องเจาะเลือดก่อนรับวัคซีน

QDenga® ฉีดทั้งหมด 2 เข็ม ที่เดือน 0 และ 3 เดือน ใช้ได้ในช่วงอายุที่กำหนดตามข้อบ่งชี้ ผลข้างเคียงที่พบโดยทั่วไปมักไม่รุนแรง เช่น ไข้ ปวดบริเวณที่ฉีด หรืออ่อนเพลีย

ตารางเปรียบเทียบวัคซีนไข้เลือดออก

คำถามที่พบบ่อย